21. MÜSİAD Expo Uluslararası Fuarı ve 29. IBF Uluslararası İş Forumu açılış töreninde, elektrik talebindeki hızlı artışın yeni şebeke yatırımlarını zorunlu kıldığı vurgulandı. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) tarafından yayımlanan rapora göre, mevcut altyapının dijital teknolojilerle daha etkin kullanılması, 330 gigavata kadar ek kapasite sağlayabilir. Aynı kapasitenin şebeke genişlemesi yoluyla sağlanmasının ise yaklaşık 100 milyar dolarlık yatırım gerektireceği ifade edildi.
Elektrik Talebindeki Artış
Son on yılda küresel elektrik talebinin, toplam enerji talebinin yaklaşık iki katı hızla büyüdüğü belirtiliyor. Elektrifikasyon, soğutma ihtiyacı, sanayi ve veri merkezlerinin yaygınlaşması bu artışın başlıca nedenleri arasında yer alıyor. Beklenen talep artışını karşılamak için küresel şebeke kapasitesinin 2035 yılına kadar en az yüzde 30 artırılması gerektiği, bunun için yaklaşık 25 milyon kilometrelik hattın sisteme eklenmesi veya mevcut hatların yenilenmesi gerektiği vurgulanıyor.
Yeni Yatırımların Sınırlayıcı Faktörleri
Ancak izin süreçleri, tedarik zinciri darboğazları, iş gücü eksikliği ve ekipman maliyetlerindeki artış, yeni şebeke yatırımlarının hızını sınırlıyor. 2025 yılı itibarıyla, en az 1700 gigavat yenilenebilir enerji projesi ve 600 gigavat büyük ölçekli batarya projesinin şebeke bağlantısı bekleniyor. Raporda, şebeke sıkışıklığının 2024 yılında ABD'de 12 milyar dolar, Avrupa Birliği'nde ise 4,3 milyar avro maliyet oluşturacağı hesaplandı.
Dijital Teknolojilerin Rolü
IEA, dinamik kapasite derecelendirmesi, şebeke topolojisi optimizasyonu ve gelişmiş güç akışı kontrolü gibi teknolojilerle mevcut şebekelere 330 gigavata kadar yeni üretim, depolama ve elektrik talebi bağlanabileceğini belirtiyor. Bu kapasitenin, Fransa ve Güney Kore'nin toplam kurulu elektrik üretim kapasitesine eşdeğer olduğu ifade ediliyor. Yeni şebeke yatırımlarının devreye alınmasına kadar bu çözümlerin tamamlayıcı bir rol oynayabileceği vurgulanıyor.
Raporda, yapay zekanın elektrik talebi ve yenilenebilir üretim tahmini, bakım, planlama ve operasyonel karar desteklerinde giderek daha fazla kullanıldığına dikkat çekiliyor. Araştırmaya katılan iletim ve dağıtım şebekesi işletmecilerinin yüzde 70'i yapay zekayı bakım faaliyetlerinde yaygın olarak kullandığını belirtirken, gerçek zamanlı operasyonlarda bu oran yüzde 23 olarak kalıyor. Yapay zekanın gerçek zamanlı operasyonlarda daha sınırlı kullanılmasının nedenleri arasında açıklanabilirlik ve siber güvenlik gereksinimleri gösteriliyor.
