Anayasa Mahkemesi (AYM), yayın toplatma, basım ve dağıtım yasaklarının ifade ve basın özgürlüklerini ihlal ettiğine karar verdi. Bu karar, AYM Genel Kurulu'nun 16 Aralık 2025'te aldığı Hasan Cemal ve diğerleri davasına dayanıyor ve 17 Eylül 2023'te Resmi Gazete'de yayımlandı.
Toplatma Kararları İhlal Ediyor
Mahkeme, Hasan Cemal, Tuğçe Tatari, Rojvin Perişan ve Yavuz Ekinci'nin yanı sıra bazı yayın evleri ve siyasi partilerin başvurularını inceledi. Başvurular, toplatma kararlarının ifade ve basın özgürlüğünü ihlal ettiği iddiasını içeriyordu. AYM, bu kararların başlangıçta geçici tedbir olarak verilmesine rağmen zamanla kalıcı yasaklara dönüştüğünü belirtti.
Yasal Dayanak Yetersiz
AYM, toplatma kararlarının dayanağı olan Basın Kanunu hükümlerinin yetersiz olduğunu vurguladı. Mahkeme, bu yasaların Türkiye'de basılan eserler için geçerli olmadığını ve dolayısıyla bu eserlerin toplatılmasına yasal bir dayanak oluşturamayacağını ifade etti. Ayrıca, toplatma kararlarının hala geçerli olması, bu kararların ceza yargılamasından bağımsız bir yasak haline geldiğini gösteriyor.
İfade Özgürlüğü ve Denetim
Mahkeme, ifade özgürlüğüne yapılan müdahalelerin düzenli olarak denetlenmesi gerektiğini belirtti. Bu denetim, ilgililerin talebi üzerine ya da yargı makamları tarafından yapılabilir. AYM, özellikle güncelliğini yitirme riski taşıyan eserler için denetimin önemine dikkat çekti.
İlgililerin Bilgilendirilmesi
AYM, toplatma kararlarının gerekçelerinin ilgililere bildirilmemesinin yapısal sorunlara yol açabileceğini ifade etti. Eser sahiplerinin, yayıncıların ve basımcıların gerekçeli kararlardan derhal haberdar edilmesi gerektiğini vurguladı. Ayrıca, toplu toplatma kararlarının etkili itiraz ve yargısal denetim imkanlarını ortadan kaldırabileceği konusunda uyarıda bulundu.
Mahkeme, bu kararların ifade özgürlüğünün ihlali anlamına geldiğine ve ihlalin sonuçlarının ortadan kaldırılması için ilgili mahkemelere yeniden yargılama yapılması talimatını verdi. Başvuruculara manevi tazminat ve yargılama giderlerinin ödenmesine de hükmedildi.
