Türkiye'de yerel yönetimlerin merkezileşmesi, özellikle Mart 2024 yerel seçimlerinden sonra belirginleşti. Bu süreç, sağ siyasetin yerel yönetimlere yönelik söyleminin zayıflamasıyla paralel ilerliyor. 1984'te çıkarılan 3030 sayılı yasa ile büyükşehir belediyeleri kuruldu ve ilçe belediyeleri, parsel bazında imar yetkileriyle donatıldı. Bu durum, yerel yönetimlerin ranta dayalı bir anlayışla yönetilmesine yol açtı.
1984'ten Günümüze Yerel Yönetimlerin Dönüşümü
1989 yerel seçimlerinde SHP'nin kazandığı başarı, ANAP hükümetinin yerel yönetimlere yönelik tutumunu değiştirdi. Bu seçimlerde, merkezi yönetimden yeterli destek alamayan belediye başkanları, başarısızlıkla suçlandı. 1994 yerel seçimlerinde ise Refah Partisi'nin İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı'nı kazanması, sağ siyasetteki parçalanmayı derinleştirdi. Bu süreç, 2001 yılında AKP'nin kuruluşuna zemin hazırladı.
2019 Seçimleri ve Sonrası
2019 yerel seçimlerinde Ekrem İmamoğlu ve Mansur Yavaş'ın zaferi, AKP'nin yerel yönetimlerdeki gücünü kırdı. İmamoğlu'nun seçim sürecindeki iptaller ve sonrasında kazandığı zafer, AKP iktidarında rahatsızlık yarattı. Ancak, 2023 cumhurbaşkanlığı seçimlerinde Cumhur İttifakı'nın hâlâ birinci parti olması, siyasi dengeleri etkiledi. Mart 2024 yerel seçimlerinde CHP'nin %37 oy oranıyla birinci parti olması, AKP'nin merkezileşme eğilimlerini artırdı.
Kayyım Atamaları ve Siyasi Operasyonlar
Mart 2024 sonrası kayyım atamaları, seçilmiş belediye başkanlarının görevden alınmasıyla birlikte yerel yönetimlerin merkezileşmesini hızlandırdı. İstanbul'da ve diğer illerde kayyım uygulamaları, yerel yönetimlerin bağımsızlığını zayıflattı. Ayrıca, belediye başkan vekilliği seçimleri ve meclis üyelerinin transferleri, siyasi iktidarın kontrolünü artırma çabası olarak öne çıktı. Bu durum, yerel yönetimlerin işleyişini ve demokratik olgunluğu sorgulanır hale getirdi.
Yerel Yönetimlerin Geleceği
Yerel yönetimlerin yeniden merkezileşmesi, yasal düzenlemeler ve siyasi operasyonlarla gündeme geldi. 6360 sayılı yasayla belde belediyelerinin kaldırılması ve büyükşehir belediyelerinin yetkilerinin artırılması, bu sürecin temel taşlarını oluşturdu. Günümüzde, yerel yönetimlerin işleyişi ve bağımsızlığı, siyasi iktidarın stratejileriyle tehdit altında. Bu durum, Türkiye'deki yerel yönetim anlayışının geleceğini belirsiz kılıyor.
