Yapay zeka üretiminde birçok ülkenin rol oynamasına rağmen, ekonomik kazançların büyük bir kısmı belirli aşamalarda yoğunlaşıyor. Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Kuruluşu (UNCTAD) tarafından yayımlanan bir analiz, bu durumu detaylandırıyor. Üretim zincirinin farklı coğrafyalara yayılması, kazançların eşit şekilde paylaşılmadığını gösteriyor.
Üretim Zincirinin Dağılımı
Yapay zeka altyapısında kullanılan ham maddeler, Şili ve Peru gibi ülkelerden sağlanırken, yarı iletken üretiminde Güney Kore ve Tayvan, montaj süreçlerinde ise Malezya ve Meksika öne çıkıyor. Ancak bu ülkelerin ekonomik kazançları, üstlendikleri üretim faaliyetinin niteliğine göre değişiyor. Örneğin, silikon, bakır ve kalayın toplam değeri, nihai satış fiyatının yalnızca yüzde 0,2'sine karşılık geliyor.
Ekonomik Getirinin Dağılımı
UNCTAD, yapay zeka veri merkezlerinde kullanılan gelişmiş NVIDIA GB200 NVL72 sunucu sisteminin üretim sürecini inceleyerek, ekonomik değerin tedarikçiler, çalışanlar ve şirketler arasındaki dağılımını analiz etti. Yaklaşık 3,3 milyon dolar değerindeki bu sunucu sistemi üzerinden yapılan çalışmada, toplam katma değerin yüzde 87'sinin hangi faaliyet ve tedarikçi gruplarında oluştuğu belirlendi. Çalışmada, katma değerin yüzde 68'inin faaliyet giderleri ve kurumlar vergisi sonrasında elde edilen kârdan oluştuğu ortaya çıktı.
Çalışanların Kazançları
Analiz, yapay zeka donanımlarının üretiminde çalışanların elde ettiği gelir ile şirketlerin vergi sonrası kârı arasındaki farkı da gözler önüne seriyor. İzlenebilir katma değerin yalnızca yüzde 14,2'si çalışanlara giderken, vergi sonrası kârın payı yüzde 68'e ulaşıyor. Bu durum, yapay zeka donanımlarının üretiminde emeğin dağılımına rağmen, ekonomik getirinin büyük bölümünün sermaye ve teknoloji sahiplerinde yoğunlaştığını gösteriyor.
Gelişmekte Olan Ülkeler İçin Fırsatlar
Yapay zeka yatırımlarındaki büyüme, gelişmekte olan ülkelerin mineral ihracatını artırma potansiyeli taşısa da, bu artışın üretim zincirinden elde edilen kazanç içindeki paylarını aynı ölçüde yükseltmesi beklenmiyor. UNCTAD, gelişmekte olan ekonomilerin yalnızca yabancı yatırım çekmeye odaklanmak yerine yerel tedarikçilerini güçlendirmesi gerektiğini vurguluyor. Ayrıca, ülkelerin küresel tedarik zincirlerine katılmasının önemli bir başlangıç olduğunu, ancak hangi faaliyetleri üstlendiklerinin ekonomik getiriyi belirleyen temel faktörlerden biri olduğunu belirtiyor.
