Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu (TİHEK), bazı televizyon kanallarının engelli bireyler için gerekli yayın hizmetlerini sağlamadığı gerekçesiyle ceza uyguladı. Kanal 7, ATV, Show TV, NOW TV ve Star TV, engelli dostu program yapmamaları nedeniyle TİHEK'e şikayet edildi. TİHEK, bu durumun engellilik temelinde ayrımcılık yasağını ihlal ettiğine kanaat getirdi.
Yönetmelik ve Yükümlülükler
TİHEK'in başvurusunda, Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (RTÜK) tarafından 2019 yılında yürürlüğe giren "Sağırların, İşitme ve Görme Engellilerin Yayın Hizmetlerine Erişiminin İyileştirilmesine İlişkin Usul ve Esaslar" yönetmeliği hatırlatıldı. Yönetmelikte yer alan yükümlülüklerin üzerinden 5 yıl geçmesine rağmen, ilgili televizyon kanallarının bu yükümlülüklere uymadığı iddia edildi. Özellikle görme engelli bireyler için sesli betimleme gibi uygulamaların eksikliği dikkat çekti.
İdari Para Cezası
TİHEK tarafından yapılan inceleme sonucunda, bahsi geçen televizyon kanallarına ve RTÜK'e 17 bin 52 lira idari para cezası verildi. TİHEK, bu cezanın uyarıya dönüştürülmesine ve RTÜK'e konu hakkında tavsiyede bulunulmasına karar verdi. TİHEK, engelli bireylerin yayın hizmetlerine erişiminde yaşanan dezavantajların giderilmesi gerektiğinin altını çizdi.
Erişilebilirlik ve İnsan Hakları
TİHEK'in kararında, 6701 sayılı Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Kanunu ile 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun'daki erişilebilirlik düzenlemeleri hatırlatıldı. Ayrıca, Birleşmiş Milletler Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşme çerçevesinde, bilgi ve iletişim hizmetlerinin engelliler için erişilebilir hale getirilmesinin devletin pozitif yükümlülükleri arasında olduğu vurgulandı. Erişilebilirliğin, engelli bireylerin temel hak ve özgürlüklerini etkin bir şekilde kullanabilmeleri için kritik öneme sahip olduğu ifade edildi.
TİHEK, erişilebilirlik yükümlülüklerinin yerine getirilmesinin yalnızca bir mevzuat gerekliliği değil, aynı zamanda engelli bireylerin yaşam hakkı ve kamu güvenliği ile doğrudan bağlantılı bir hak olduğunu belirtti. Ayrıca, olağanüstü durumlarda yapılan yayınların erişilebilir olmasının hayati önem taşıdığına dikkat çekildi. Anadolu Ajansı'nın işitme engelli bireyler için geliştirdiği "Eller Konuşur" projesi, yayın hizmetlerinde erişilebilirliğin artırılmasına yönelik bir örnek olarak gösterildi.
