Küresel ekonomi, 2020'li yıllar itibarıyla son 60 yılın en zayıf ve istikrarsız büyüme dönemini yaşıyor. Bu hafta yayımlanan Dünya Ekonomik Görünüm Raporu'nda, Uluslararası Para Fonu (IMF), küresel büyümenin ağır aksak da olsa sürdüğünü belirtirken, bu büyümenin dahi çeşitli risklere bağlı olduğunu vurguladı. IMF, 2026 yılına ilişkin küresel büyüme tahminini yüzde 3.1 seviyesinde sabit tutarken, bu oranın dünya ekonomisinin uzun vadeli ortalamasının yaklaşık 0.3 puan altında olduğunu ifade etti. Bu sapma, küresel gayri safi yurt içi hasılasının (GSYH) 128 trilyon dolar olması dikkate alındığında, 384 milyar dolarlık bir kayba işaret ediyor.
Savaşın Etkisi
Raporda, Orta Doğu'daki savaşın küresel büyüme üzerindeki etkisinin beklenenden daha az olduğu belirtiliyor. IMF'nin modellemesine göre, enerji arzındaki esneklikler devreye girmeseydi Hürmüz Boğazı'nın kapanması, 2026 yılında küresel ekonomik büyümeyi 0.9 yüzde puan aşağı çekebilirdi. Ancak alternatif petrol sevkiyat güzergâhlarının kullanılması ve stratejik rezervlerin devreye girmesi sayesinde bu olumsuz etki 0.4 yüzde puanla sınırlı kaldı. Ayrıca, 2010'ların ortalarından bu yana dünya ekonomisinin petrole bağımlılığının yaklaşık yüzde 20 azalması, savaşın küresel büyüme üzerindeki etkisini 0.1 yüzde puan daha azaltmış durumda.
Borç Yükü ve Yükselen Faizler
Büyümenin önünde yalnızca savaş değil, başka riskler de mevcut. Yükselen tahvil faizleri, zaten yüksek olan kamu borç stoku üzerinde baskı yaratıyor. Ülkelerin kamu maliyesini sürdürmekte yaşadığı zorluklar, sosyal refah ve dönüşüm süreçleri için gerekli kamu yatırımlarının gerçekleştirilmesini zorlaştırıyor. Yüksek faiz oranları, küçük ve orta ölçekli işletmelerin (KOBİ) finansmana erişimini kısıtlayarak özel sektör yatırımlarının yayılmasını engelliyor. Bu durum, ekonomik büyüme potansiyelinin gerisinde kalınmasına neden oluyor.
Yapay Zeka ve Gelecek Senaryoları
Küresel ekonomide büyüme umutları büyük oranda yapay zekâya (YZ) bağlı. Ancak YZ, aynı zamanda önemli bir risk unsuru olarak da karşımıza çıkıyor. Son 1.5-2 yılda YZ, büyük şirket yatırımlarını ve küresel ticaret hacmini destekleyen unsurlardan biri haline geldi. Ancak bu teknolojik dönüşümün, insanlık yararına ekonomik verimliliği artırıp artırmayacağı belirsizliğini koruyor. IMF, YZ'nin gelecekteki etkileri üzerine iyimser ve kötümser senaryolar sunuyor. İyimser senaryoda, YZ'nin verimlilik artışları küresel büyümeyi 2027 ve 2028 yıllarında sırasıyla 0.2 ve 0.4 puan yukarı taşıyabilir. Kötümser senaryoda ise, beklenen verimlilik artışlarının gerçekleşmemesi durumunda YZ, büyümeyi aynı yıllarda 1 ve 1.2 puan aşağı çekebilir. Orta vadede YZ ile ilgili olumsuz gelişmelerin yaşanması halinde kayıpların, olumlu gelişmelerin getireceği kazançlardan daha büyük olabileceği öngörülüyor.
