Kanada hükümeti, İkinci Dünya Savaşı sonrası Nazi savaş suçlularının ülkeye nasıl girdiğini araştıran ve uzun yıllar gizli tutulan 1986 tarihli raporun büyük kısmını kamuoyuna sundu. Açıklanan belgelerde, ABD istihbarat servislerinin Soğuk Savaş döneminde geçmişleri şüpheli kişilerin Kanada'ya yerleştirilmesine yardımcı olduğu yönünde yeni bilgiler yer alıyor.
1986 yılında hazırlanan 618 sayfalık rapor, Kanada'daki Nazi savaş suçlularını araştırmak amacıyla kurulan Deschênes Komisyonu için hazırlandı. Kanada Federal Mahkemesi, eylül ayında Yahudi hakları kuruluşu B'nai Brith Canada'nın başvurusunu değerlendirerek, rapordaki gizliliklerin büyük ölçüde kaldırılmasına karar verdi. Hükümetin karara itiraz etmemesi üzerine Kanada Kütüphane ve Arşivleri, raporun yeni sürümünü ekim ayının başında paylaştı.
ABD İstihbaratının Gizli Programı
Açıklanan belgelere göre, ABD istihbarat servisleri Soğuk Savaş döneminde, eski ajanlar ve farklı ülkelerden kaçan kişilerin başka ülkelere yerleştirilmesi için gizli bir program yürüttü. Bu program, ABD ordusunun Avrupa'daki Araştırma ve Yeniden Yerleştirme Birimi aracılığıyla gerçekleştirildi. Raporda, bu yapının CIA ve diğer Amerikan istihbarat servislerinin faaliyetlerine örtü sağladığı ifade ediliyor.
Program kapsamında Kanada'ya gönderilen kişiler arasında suç geçmişi bulunan ya da Nazi işbirlikçiliği ile bağlantısı olduğu düşünülen isimler de bulundu. Gizliliği kaldırılan bölümlerde, ABD'li bir yetkilinin Kanada makamlarına program aracılığıyla ülkeye yerleştirilmiş yaklaşık 35 ila 40 kişilik bir liste verdiği bilgisi yer alıyor. Kanada Kraliyet Atlı Polisi (RCMP), bu kişilerin neredeyse tamamının güvenlik gerekçesiyle ülkeye girişine izin verilmemesi gerektiği sonucuna vardı.
Geçmişin Aydınlatılması
Belgelerde, Amerikan istihbarat görevlilerinin söz konusu kişilere sahte belgeler sağlayabilecekleri ve Kanada vize yetkililerine güvenlik açısından olumsuz bir durum olmadığını garanti edebildikleri belirtiliyor. Ancak, listede bulunan herkesin Nazi savaş suçlusu olduğuna dair kesin bir kanıt sunulmadığı vurgulanıyor. Raporda, geçmişleri şüpheli kişilerin güvenlik denetimlerini nasıl aşabildiği konusuna da ışık tutuluyor.
B'nai Brith Canada, 1980'li yıllardan bu yana Nazi dönemine ilişkin devlet arşivlerinin açıklanması için mücadele veriyordu. Federal Mahkeme'nin eylül ayında verdiği kararın ardından, belgelerin büyük kısmının açıklanması tarihi bir gelişme olarak değerlendiriliyor. B'nai Brith Canada Üst Yöneticisi Simon Wolle, bilgilerin tarihçilerin, Holokost'tan kurtulanların ve kamuoyunun erişimine açılmasından duydukları memnuniyeti dile getirdi. Geçmişin ortaya çıkarılması ve sorumluların belirlenmesinin önemine dikkat çeken Wolle, Kanada toplumunun tarihten ders çıkarması gerektiğini vurguladı.
Gizli Dosyaların Tamamı Henüz Açıklanmadı
Rapordaki gizliliklerin büyük ölçüde kaldırılmasına rağmen, Kanada'daki Nazi savaş suçlularına ilişkin tüm belgeler henüz kamuoyuna sunulmuş değil. B'nai Brith Canada, Deschênes Komisyonu'nun 1986 tarihli nihai raporunun ikinci bölümünün de açıklanmasını talep ediyor. Gizli tutulan bu bölümün, Kanada'ya yerleştiğinden şüphelenilen Nazi savaş suçlularının isimleri ve haklarında yürütülen incelemelere ilişkin bilgiler içerdiği düşünülüyor. Kuruluş, belgelerin tamamının açıklanması için hukuki girişimlerini sürdüreceğini duyurdu.
