Kabataş Erkek Lisesi öğrencileri Bora Candan ve Onur Yıldırım, yapay zeka desteğiyle gerçekleştirdikleri araştırmada, Türk televizyon dizilerinin en çok tekrar izlenen sahnelerinin yaklaşık üçte birinde kadına yönelik şiddet unsurlarına rastladıklarını belirtti. Çalışmanın sonuçları, Haziran 2026'da International Journal of Social Science Research dergisinde yayınlandı.
Araştırmanın Detayları
Lise proje koordinatörü ve felsefe öğretmeni Özgür Aydemir'in rehberliğinde hazırlanan "Türk Toplumunda Kadına Yönelik Şiddetin Sosyolojik Analizi (Yapay Zeka Yardımıyla)" başlıklı çalışma, 10. Üsküdar Üniversitesi Bilim ve Fikir Festivali'nde yaklaşık bin proje arasından dereceye girmeyi başardı. Araştırmada, sosyoloji, istatistik ve yapay zeka bir araya getirilerek televizyon dizilerindeki şiddet temsili incelendi.
Araştırmanın medya analizi kısmında, YouTube kullanıcılarının en çok geri sararak tekrar izlediği sahneler belirlendi. Seçilen sahnelerin 90 saniyelik bölümleri yapay zeka yardımıyla metne dönüştürülerek psikolojik, fiziksel ve ekonomik şiddet unsurları açısından sınıflandırıldı. Örneğin, "Yalı Çapkını" dizisinin ilk 20 bölümünden seçilen 108 sahne üzerinde yapılan manuel doğrulamada, yapay zeka destekli sınıflandırma sisteminin doğruluk oranı yüzde 89 olarak ölçüldü.
Öğretmenlerin Farkındalığı
Araştırmanın ikinci bölümünde, öğretmenlerin kadına yönelik şiddet konusundaki farkındalıklarını ölçmek amacıyla 15 maddelik "Kadına Yönelik Şiddet Ölçeği" geliştirildi. Milli Eğitim Bakanlığı'nın izniyle Beşiktaş ilçesinde rastgele seçilen 109 öğretmene uygulanan ölçekten elde edilen veriler, SPSS 27 programıyla analiz edildi. Sonuçlara göre, öğretmenlerin genel olarak kadına yönelik şiddet konusunda yüksek bir farkındalığa sahip olduğu görüldü. Kadın öğretmenlerin şiddete karşı daha duyarlı olduğu, erkek öğretmenlerin ise televizyon dizilerinden daha fazla etkilendiği belirlendi.
Toplumsal Farkındalık İçin İmza Kampanyası
Araştırmanın bulgularının ilgili kurumlar ve karar vericiler tarafından değerlendirilmesi amacıyla öğrenciler, "change.org" üzerinden bir imza kampanyası başlattı. Bora Candan ve Onur Yıldırım, televizyon dizilerindeki kadına yönelik şiddet sahnelerinin reyting ve dikkat çekme unsuru olarak kullanılmasının, şiddetin normalleşmesine yol açabileceğini savundu. Genç araştırmacılar, dizilerdeki şiddet sahnelerine kısıtlamalar getirilmesi, yapay zeka destekli içerik denetimlerinin yaygınlaştırılması ve senaristlere eğitimler verilmesi gerektiğini önerdi. Amaçlarının cezalandırmaktan ziyade, ekranlardaki anlatım dilini dönüştürerek toplumsal farkındalığı artırmak olduğunu ifade ettiler.
