Koç Üniversitesi İş Bankası Enfeksiyon Hastalıkları Araştırma Merkezinin (KUISCID) koordinasyonunda, UCLA, Koç Üniversitesi, İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa, Marmara Üniversitesi ve Tekirdağ Namık Kemal Üniversitesinden araştırmacıların katılımıyla bir bilimsel çalışma başlatıldı. Bu çalışma, göçmen kuşların taşıdığı keneler aracılığıyla hastalık etkenlerinin hareketini incelemeyi ve halk sağlığı açısından olası risklere erken dönemde dikkat çekmeyi amaçlıyor.
Kuş Halkalama İstasyonu'nda Çalışmalar
2025 yılı itibarıyla başlayan projede, İstanbul'un Avcılar ilçesindeki Kuş Halkalama İstasyonu'nda göç yolundaki kuşlar yakalanarak halkalanıyor. Kuşların üzerindeki keneler toplanarak, işlemleri tamamlanan kuşlar tekrar doğaya salınıyor. Toplanan keneler, haftada iki kez Marmara Üniversitesi'ne ulaştırılıyor ve burada mikroskop altında incelenerek cins ve tür düzeyinde tanımlanıyor.
Kenelerin Analiz Süreci
Kuşlardan alınan kenelerin hangi kuş türünden alındığı kayıt altına alınıyor ve tanımlanan örnekler, hastalık etkenlerinin araştırılması amacıyla hazırlanıyor. Keneler, KUISCID laboratuvarlarında moleküler analizlere tabi tutuluyor. DNA ve RNA gibi nükleik asitlerin çıkarılmasının ardından, zenginleştirme ve kütüphane hazırlama işlemleri yapılıyor. Elde edilen veriler, biyoinformatik analizlerle değerlendirilerek kenelerde bulunabilecek viral ve bakteriyel etkenler araştırılıyor.
Ekosistem ve Sağlık İlişkisi
Araştırmacılar, göçmen kuşların yalnızca ekolojik açıdan değil, aynı zamanda hastalık etkenlerinin kıtalar arasında taşınması açısından da büyük öneme sahip olduğunu vurguluyor. Proje, insan, hayvan ve çevre sağlığını bir bütün olarak ele alan "One Health" yaklaşımı çerçevesinde yürütülüyor. İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Ormancılık Meslek Yüksekokulu Avcılık ve Yaban Hayatı Programı Başkanı Öğr. Gör. Dr. Ergün Bacak, kuşlardan düzenli olarak kene topladıklarını ve bu bilgilerin hastalıkların kıtalar arası hareketinin anlaşılması açısından kritik olduğunu belirtiyor.
KKKA Üzerine Odaklanma
Çalışmanın temel odaklarından biri Kırım Kongo Kanamalı Ateşi (KKKA) etkenidir. Bacak, bu hastalıkla ilişkili kenelerin göçmen kuşlar aracılığıyla farklı bölgelere taşınabileceğini ifade ediyor. Ayrıca, araştırmada yalnızca KKKA değil, göçmen kuşların taşıdığı diğer viral ve bakteriyel hastalık etkenleri de inceleniyor. Marmara Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Temel Sağlık Bilimleri Bölüm Başkanı Prof. Dr. Ayşen Gargılı Keleş, projenin önemli bir aşamasının tamamlandığını ve hastalık etkenlerinin haritalandırılmasının sağlık planlamaları açısından kritik olduğunu vurguluyor.
Gelecek Hedefleri
Proje, kuşların göçleri sırasında farklı mevsimlerde ve yıllarda toplanan örnekler üzerinden hastalık etkenlerinin hareketine dair kapsamlı bir veri seti oluşturmayı hedefliyor. Araştırmacılar, göçmen kuşların taşıdığı kenelerin potansiyel olarak taşıyabileceği hastalık etkenlerini belirleyerek, olası salgın risklerini önceden tespit etmeyi amaçlıyor. Bu bağlamda, Asya uzun boynuzlu kenesi gibi yeni türlerin de izlenmesi gerektiği ifade ediliyor.
