Kaliforniya Üniversitesi Los Angeles (UCLA) ile Türkiye'deki dört üniversitenin ortak yürüttüğü bir bilimsel proje, İstanbul'da toplanan göçmen kuşlardan alınan keneleri inceleyerek, Kırım Kongo Kanamalı Ateşi (KKKA) başta olmak üzere hastalık etkenlerinin kıtalar arası hareketini ve olası salgın risklerini araştırmayı amaçlıyor. Koç Üniversitesi İş Bankası Enfeksiyon Hastalıkları Araştırma Merkezinin (KUISCID) koordinasyonunda yürütülen projede, İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa, Marmara Üniversitesi ve Tekirdağ Namık Kemal Üniversitesi'nden araştırmacılar da yer alıyor.
Projenin Amacı
Proje, göçmen kuşların taşıdığı keneler aracılığıyla hastalık etkenlerinin hareketini ortaya koymayı ve halk sağlığı açısından olası risklere erken dönemde ışık tutmayı hedefliyor. 2025 yılında başlayan çalışma, İstanbul Avcılar'daki Kuş Halkalama İstasyonu'nda göç yolundaki kuşların yakalanması ve üzerlerindeki kenelerin toplanması ile gerçekleştiriliyor. Toplanan keneler, haftada iki kez Marmara Üniversitesi'ne ulaştırılarak mikroskop altında inceleniyor ve türleri belirleniyor.
Kenelerin Analiz Süreci
Kuşlardan alınan kenelerin hangi kuş türünden alındığı kayıt altına alınıyor ve tanımlanan örnekler, hastalık etkenlerinin araştırılması için hazırlanıyor. KUISCID laboratuvarlarında, kenelerden DNA ve RNA çıkarılarak, moleküler analizler yapılıyor. Bu süreç, yaklaşık 1-1,5 ay sürüyor. Bilim insanları, yalnızca KKKA etkenine odaklanmıyor; göçmen kuşların taşıdığı diğer viral ve bakteriyel hastalık etkenlerini de araştırıyor.
Ekosistem ve Sağlık İlişkisi
Araştırmacılar, göçmen kuşların ekolojik açıdan önemli olduğu kadar, hastalık etkenlerinin kıtalar arası taşınmasında da kritik bir rol oynadığını vurguluyor. Proje, insan, hayvan ve çevre sağlığını birlikte ele alan "One Health" yaklaşımı çerçevesinde yürütülüyor. İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Ormancılık Meslek Yüksekokulu'ndan Öğr. Gör. Dr. Ergün Bacak, çalışmanın iki yıldır devam ettiğini ve geçen yıl 10 bin kuş halkaladıklarını belirtti. Bacak, bu kuşların üzerinden yaklaşık 8 bin kene toplandığını ifade etti.
Sonuçlar ve Gelecek Hedefleri
Marmara Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Temel Sağlık Bilimleri Bölüm Başkanı Prof. Dr. Ayşen Gargılı Keleş, projenin son aşamalarında olduğunu ve kenelerin hangi hastalık etkenlerini taşıdığını belirlemeye yönelik çalışmaların sürdüğünü aktardı. Ayrıca, Asya uzun boynuzlu kenesi gibi türlerin İstanbul'da yerleşik hale geldiğine dair bulgular elde edildiği de kaydedildi. Projenin temel sorularından biri, KKKA virüsünün Türkiye'de neden ve nasıl ortaya çıktığını anlamak. Araştırmalar, potansiyel risklerin belirlenmesi ve gerekli önlemlerin alınması açısından büyük önem taşıyor.
